"สร้างสรรค์ปัญญา เพื่อพัฒนาท้องถิ่น"
facebook

นับจากปี 2541 เป็นต้นมาที่ "งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น"เกิดขึ้นมาในสารบบงานวิจัยของประเทศ สามารถสร้างองค์ความรู้ ยกระดับทักษะชาวบ้าน หลายชุมชนเป็นแหล่งเรียนรู้ให้กับชุมชนอื่น ๆ จนถึงทุกวันนี้ - กระทั่งปี 2562 มีการปรับเปลี่ยนโครงสร้างระบบวิจัยของประเทศ มีการจัดตั้งกระทรวงอุดมศึกษา วิจัย และนวัตกรรม ควบรวมหน่วยงานวิจัยระดับประเทศเข้าด้วยกัน หลายองค์กรมีสังกัด แต่ "ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น" องค์กรหนึ่งเดียวในเทศไทยที่สนับสนุนให้ชาวบ้านได้พัฒนาตนเองผ่าน "กระบวนการวิจัย" ถูกยุบทิ้ง และไม่มีแนวโน้มว่าจะถูกนำกลับมา - กระนั้นก็ตาม ตลอดระยะเวลา 20 ปีที่ผ่านมา ชาวบ้าน และชุมชนท้องถิ่นได้สะสมองค์ความรู้ ประสบการณ์ เครื่อข่ายพี่เลี้ยง เอากระบวนการและทักษะไปต่อยอด ขยายผลผ่านการทำงานในโครงการอื่น ๆ / แม้ว่า "ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น" จะถูกยุบไปแล้ว แต่ความรู้ และประสบการณ์ที่ชาวบ้านได้สะสมมาจะยังคงอยู่ และถูกนำไปต่อยอดอย่างไม่จบสิ้น เว็บไซต์ vijaitongtin.com จึงขอทำหน้าที่เก็บรวบรวม ความรู้ และประสบการณ์การทำงานวิจัยของชุมชน เพื่อสื่อสารไปยังหน่วยงาน ชุมชน และภาคีที่ต้องการ สืบค้น และนำไปต่อยอด

KNOWLEGE

artical

 “โรงสีข้าวชุมชน” 

“ข้าวซ้อมมือ”ที่มีคุณค่าทางอาหารสูง แต่ปัจจุบันคนในชุมชนบริโภคข้าวขาวที่ผ่านการสีจากโรงสีข้าวขาวที่รับจ้างสีทั่วไป หากจะบริโภคข้าวกล้องต้องซื้อจากตลาดทำให้สิ้นเปลืองค่าใช้จ่าย ทั้งที่แต่ละบ้านก็มีการทำนาปลูกข้าวไว้บริโภคกันภายในชุมชน หลังจากโครงการวิจัยสิ้นสุดลง ทำให้คนในชุมชน นำโดยนางวริษา จิตใหญ่ ผู้ใหญ่บ้านแป้นใต้และหัวหน้าโครงการวิจัย เกิดความตระหนักถึงปัญหาที่เกิดขึ้น จึงมีการหารือเรื่องการจัดตั้งโรงสีข้าวของชุมชนที่สามารถสีข้าวได้ทั้งข้าวขาวและข้าวกล้อง

Read More
KNOWLEGE

กระบวนการ“หนุน”และ “สร้าง” นักวิจัยชาวบ้าน

หากมองย้อนไปการทำงานชุมชน การพัฒนาท้องถิ่น ทั้งส่วนราชการ องค์กรพัฒนาเอกชนซึ่งมีเทคนิค วิธีการหลากหลาย แล้วแต่องค์กรไหนจะใช้เครื่องมือชนิดไหนในการทำงาน ล้วนแล้วมีเป้าหมายในการพัฒนาคือ “การเพิ่มขีดความสามารถของคนในชุมชนให้เขาได้ริเริ่ม ได้ตัดสินใจด้วยตัวของเขาเอง”2 งานวิจัยท้องถิ่นเป็นเครื่องมือหนึ่งที่ตอบเป้าหมายนั้น เป็นการสร้างโอกาสให้ชาวบ้านได้ใช้เครื่องมือวิจัยทำงานชุมชน นำไปสู่การแก้ปัญหา สร้างการเปลี่ยนแปลง ตามความต้องการของคนท้องถิ่น

Read More
โครงการวิจัย-2547

ลดเหล้างานศพ จุดเริ่มต้นสู่การจัดระเบียบสังคม….

วันนี้ชุมชนบ้านดง ตำบลนายาง ประกาศตัวเป็นหมู่บ้านปลอดเหล้าในงานศพ 100 % สร้างความภาคภูมิใจให้กับคนในชุมชนที่สามารถเป็นต้นแบบของวิธีการและรูปแบบการเรียนรู้  มีอีกหลาย ๆ โครงการที่ต่อยอดวิธีการคิดจากงานจัดระเบียบสังคม ลดเหล้าในงานศพของหมู่บ้าน เช่นงานด้านสาธารณสุข   งานด้านการป้องกันอุบัติภัยจราจร    การจัดค่ายพุทธธรรมสำหรับเยาวชนเพื่อเสริมสร้างคุณธรรมจริยธรรมในระดับตำบล เป็นต้น ซึ่งถือว่าชุมชนสามารถใช้กระบวนการคิดและวิเคราะห์ปรับกระบวนท่าเพื่อตอบสนองความเป็นตัวตนที่แท้จริงด้วยความเชื่อมั่นและศรัทธาว่า “ชาวบ้านสามารถจัดรูปแบบและแก้ไขปัญหาของชุมชนได้ด้วยวิธีการที่เหมาะสมและลงตัว” และความเปลี่ยนแปลงที่เห็นชัดเจนคือ ความสมัครสมานสามัคคี และมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นต่อเรื่องราวของหมู่บ้านอย่างจริงจัง จากการลองผิดลองถูก เกิดปัญหาและร่วมกันแก้ไข และคิดสิ่งใหม่ ๆ มาทดแทน ทำให้เกิดความชำนาญทางความคิดและสามารถคิดเป็นระบบได้มากขึ้น 

Read More
โครงการวิจัย-2547

การใช้ภูมิปัญญาชาวบ้านในการจัดการหนอนไม้ไผ่ (คิเบาะ) และกบ (เดะบือ)

บ้านแม่ยางส้าน ในอดีตมีป่าไผ่และป่าต้นน้ำที่อุดมสมบูรณ์  ต่อมาเมื่อคนในชุมชนเริ่มหันมาใช้ประโยชน์หากินจากป่ามากขึ้น มีการสนับสนุนจากภาครัฐให้ปลูกพืชเศรษฐกิจเชิงเดี่ยว  จึงทำให้ป่าที่เคยอุดมสมบูรณ์ถูกทำลาย การที่ป่าถูกทำลายอย่างรุนแรง ส่งผลให้หนอนไม้ไผ่ (คิเบาะ) และ กบ (เดะบือ) เริ่มหายไปจากพื้นที่  เพราะไม่มีที่อยู่อาศัย และส่วนหนึ่งได้ถูกชุมชนจับไปบริโภคมากขึ้น เนื่องจากชุมชนได้หันมาให้ความสำคัญต่อเศรษฐกิจในครอบครัว ไม่ค่อยมีความเชื่อเรื่องผีป่าดังในอดีตที่ผ่านมา  

Read More
KNOWLEGE โครงการวิจัย-2547

“บานหับ-เผย” จากเทคโนฯ ชาวบ้าน สู่ “แบบมาตรฐาน” กรมชลฯ

“บานหับ-เผย” เป็นแบบประตูระบายน้ำ ที่ชาวบ้านคิดค้นขึ้นเพื่อแก้ปัญหาความขัดแย้งในการ ปิด-เปิด ประตูระบายน้ำ ระหว่างคนฝั่งน้ำจืด และฝั่งน้ำเค็มที่ยืดเยื้อยาวนานมาเกือบ 20 ปี ความขัดแย้งที่นับวันจะรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ แม้กระทั่งญาติมิตรก็ไม่เว้น

Read More
artical โครงการวิจัย-2547

คืนโรงเรียนให้ชุมชน

หลักสูตรท้องถิ่นเชียงดาว แตกต่างจากหลักสูตรท้องถิ่นที่โรงเรียนอื่น ๆ จัดขึ้น เนื่องจากแนวคิดในการจัดทำหลักสูตรล้วนพัฒนามากจากการก่อตัวของชาวบ้านในพื้นที่ ที่ต้องการแก้ไขปัญหาของตัวเองโดยผ่านกระบวนการต่าง ๆ มากมายโดยเฉพาะอย่างยิ่งการเปิดเวทีระดมความคิด และระดมปัญหาที่เกิดขั้นภายในหมู่บ้านรวมถึงเกิดจากการรวบรวมข้อมูลสภาพของอำเภอเชียงดาวและปัญหาต่าง ๆ ในทุกด้านเพื่อความสมบูรณ์ของเนื้อ—โดยเฉพาะเนื้อหาของหลักสูตรที่จำกำหนดให้เด็ก ๆ ได้เรียนรู้ในอนาคต

Read More
CBT.- การท่องเที่ยวโดยชุมชน

ท่องเที่ยววิถีชาวนา

งานวิจัยการท่องเที่ยววิถีชาวนาต้องทำให้เกิด Destination เกิดเป็น loop เป็น Corridors  เป็น Theme  คืออาจจะต้องไปชี้เป้าให้เขา ดึงศักยภาพและคุณค่าออกมา และการสร้างโอกาสทางการท่องเที่ยว จากที่เป็นเมืองหลัก และเชื่อมต่อกับเมืองรอง สร้างให้เกิดเส้นทางที่เป็น loop หรือ Corridors  ต้องสร้าง Theme ขึ้นมา เช่น ภูผาสู่มหานที เป็นต้น ไม่ใช่เอา Area based เป็นตัวตั้ง

Read More
CBT.- การท่องเที่ยวโดยชุมชน แหล่งเรียนรู้งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น

“บ้านผาหมอน” แหล่งเรียนรู้การท่องเที่ยวโดยชุมชนในเขตพื้นที่อุทยาน

จากชุมชนที่ “ถูกเที่ยว” ลุกขึ้นมาจัดการเรื่องการท่องเที่ยวด้วยตัวเอง ผ่านการทำงานวิจัยภายใต้ชุดประเด็นการท่องเที่ยวโดยชุมชน ตั้งแต่ปี  2544 และใช้กระบวนการวิจัยในการพัฒนาคน พัฒนาพื้นที่ พัฒนาศักยภาพของชุมชน กระทั่งปัจจุบันกลายต้นแบบ “การจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชน” ให้กับชุมชนอื่น ๆ อีกหลายพื้นที่

Read More
artical โครงการวิจัย-2547

อนุรักษ์หอยขาวที่แหลมกลัด พลังร่วมของชาวบ้านและ อบต.

ตำบลแหลมกลัด อำเภอเมือง จังหวัดตราดเป็นพื้นที่ติดชายแดนไทย–กัมพูชา มีลักษณะเป็นแหลมยื่นออกมานอกทะเลฝั่งอ่าวไทยด้านทิศตะวันตกส่วนด้านทิศตะวันออกอยู่ติดกับเทือกเขาบรรทัดที่ทอดยาวไปจดสุดชายแดน สมบัติจากทะเลที่ขึ้นชื่อ ณ บ้านแห่งนี้ก็คงหนีไม่พ้น“หอยขาว” สัตว์น้ำเล็ก ๆ ที่ชาวบ้านนำมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ อาทิ หอยขาวทอดกรอบ หอยขาวอบสมุนไพรซึ่งปัจจุบัน ได้รับการยกย่องให้เป็นสินค้าหนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์ (OTOP) ที่สามารถสร้างชื่อเสียงและรายได้ให้กับคนในตำบลแห่งนี้ได้อย่างเป็นกอบเป็นกำ

Read More
KNOWLEGE แหล่งเรียนรู้งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น

ช่างชาวนา : แหล่งเรียนรู้การพัฒนานวัตกรรมระบบเกษตรกรรมยั่งยืน

เครื่องจักรและเทคโนโลยีทางการเกษตรเป็นเครื่องมือทุ่นแรงสำคัญของเกษตรกร แต่เครื่องจักรและเทคโนโลยีสำเร็จรูปที่ผลิตจากบริษัทใหญ่ ไม่มีรูปแบบให้เกษตรกรเลือกใช้สอยมากนัก อีกทั้งยังมีราคาสูง ไม่ตอบโจทย์การทำเกษตรบนบริบทของพื้นที่ที่มีสภาพภูมิประเทศแตกต่างกัน ‘เครือข่ายช่างชาวนา’ จังหวัดยโสธรต้องการศึกษา หารูปแบบเพื่อพัฒนาเครื่องไม่เครื่องมือการเกษตร  เพื่อทุนแรง ลดระยะ และประหยัดเงินในการทำงาน

Read More
แหล่งเรียนรู้งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น

บ้านดง  : แหล่งการเรียนรู้เรื่องการจัดการไฟป่าและหมอกควัน

ท่ามกลางความพยายามหาทางออกและวางมาตรการแก้ไขปัญหาไฟป่าของทางภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องซึ่งยังไม่ได้ข้อสรุปที่ชัดเจน มีหมู่บ้านที่ห่างไกลจากเมืองใหญ่ ในตำบลนายาง อำเภอสบปราบ จังหวัดลำปาง ซึ่งเป็น 1 ใน 9 จังหวัดวิกฤตฝุ่นควันของภาคเหนือ ชาวบ้านทั้ง 10 หมู่บ้านในตำบลนายาง ได้ผนึกกำลังจัดการไฟป่า ภายใต้ โครงการควบคุมไฟป่าและการจัดการหมอกควัน ผลลัพธ์จากการทำงานร่วมกันเป็นทีมอย่างเข้มแข็งสร้างความเปลี่ยนแปลงในทางบวกให้เกิดขึ้นอย่างชัดเจน ภายในระยะเวลาเพียงปีครึ่ง จากที่เคยมีไฟป่าเกิดขึ้นในพื้นที่ 40 – 50 จุด บางปีเกิดขึ้นถึง 100 จุด กลับลดจำนวนลงเหลือแค่ 15 จุดทั้งอำเภอ

Read More
artical

“บ้านดง,จ.ลำปาง” ต้นแบบ “ลดเหล้างานศพ”

“บ้านดง” อ.สบปราบ จ.ลำปาง ทำวิจัยโครงการนี้ในปี 2548 ด้วยงบประมาณ 60,000 บาท และงบประมาณทั้งหมดถูกใช้ไปกับการสำรวจหนี้ และที่มาของ “หนี้” ซึ่งจากการสำรวจ ชาวบ้านพบว่า “การจัดงานศพ” เป็นเหตุแห่งหนี้ จึงหาทางลดรายจ่ายจากการจัดงานศพ ซึ่งเร่ิมต้นด้วยการ “ลดเหล้า” เป็นอย่างแรก พร้อม ๆ กับหาแนวทางลดค่าใชจ่ายอื่น ๆ ในงานศพอีกหลายประการ

Read More
KNOWLEGE โครงการวิจัย-2547

บ้านสามขา : กระบวนการสู่ความเป็นไท

บ้านสามขา , ทำวิจัยโครงการรูปแบบการจัดการหนี้สินบ้านสามขา ราวปี 2544 หลังโครงการวิจัยสิ้นสุดลง “สามขา” กลายเป็นต้นแบบในหลาย ๆ เรื่อง ทั้งการจัดการหนี้สิน การจัดการป่า และ การจัดการน้ำ — อีกทั้งยังเป็น Social Lab ให้กับหน่วยงานและองค์การต่าง ๆ ได้เข้าไปศึกษาหารูปแบบการพัฒนาชุมชนท้องถิ่นอย่างเป็นระยะ ๆ

Read More
artical

แนวทางการจัดการทะเลชุมชน อ่าวบ้านดอน

หลังจบโครงการ การศึกษาแนวทางการจัดการป่าชายเลนเพื่อเพิ่มปริมาณปูเปี้ยวอย่างยั่งยืน ป่าชายเลนท่าฉาง อ.ท่าฉาง จ.สุราษฎร์ธานี ของประสิทธิ์ เชื้อเอี่ยม ทำให้พบว่า การปกป้องทะเลอ่าวบ้านดอน ต้องมีความร่วมไม้ร่วมมือจากชุมชนที่ใช้ประโยชน์จากอ่าว ในท้ายที่สุดก็เกิดเป็นชุดโครงการ การดูแลและอนุรักษ์อ่าวบ้านดอน เกิดเป็นทะเลชุมชน แห่งแรกของประเทศ ที่ชาวบ้านเข้าไปมีส่วนในการดูแลทรัพยากรทางทะเลของตนเอง

Read More
การจัดการน้ำ

ความขัดแย้งและการคลี่คลายปัญหา“น้ำ” ของชุมชนแพรกหนามแดง

ชุมชนแพรกหนามแดง มีปัญหาความขัดแย้งในการปิด-เปิด ประตูน้ำระหว่างชาวบ้านฝั่งน้ำจืด และน้ำเค็มยืดเยื้อยาวนานมากว่า 20 ปี สามารถคิดค้นแบบ “ประตูระบายน้ำ” ขึ้นมาใหม่ ซึ่งมีกลไก ที่สอดคล้องกับระบบน้ำของชุมชน ความขัดแย้งจึงคลี่คลายลง ความสำเร็จครั้งนี้ทำให้ชาวบ้านเห็นประโยชน์ของการใช้ข้อมูล และมีความมั่นใจในภูมิรู้ ศักยภาพในการแก้ปัญหาของชุมชนด้วยตัวเอง โดยมีกิจกรรมร่วมคิด ร่วมทำกันอย่างต่อเนื่อง ในขณะเดียวกัน องค์ความรู้ ของชุมชนแพรกหนามแดง ถูกยกระดับให้เป็นกรณีศึกษา การจัดการน้ำในระบบนิเวศ 3 น้ำของประเทศ

Read More
KNOWLEGE

จากทำเนียบหมอเมือง สู่ วิทยาลัยการแพทย์พื้นบ้านและการแพทย์ทางเลือก

ปี พ.ศ.2542 โครงการวิจัย “การสังคายนาองค์ความรู้หมอเมือง” โดย ผศ.ดร. ยิ่งยง เทาประเสริฐ ได้เชิญกลุ่มหมอเมืองมาร่วมกันระดมสมอง และทำการสังคายนาองค์ความรู้หมอเมืองร่วมกับเครือข่ายหมอเมือง 8 จังหวัดภาคเหนือตอนบน จนเกิดเป็นชุด “โครงการวิจัยองค์ความรู้หมอเมืองขึ้นในภาคเหนือตอนบน” จัดทำตำราอ้างอิงกลางของการแพทย์พื้นบ้านล้านนา กระทั่งนำไปสู่การจัดตั้งวิทยาลัยการแพทย์พื้นบ้านล้านนาในท้ายที่สุด

Read More
artical KNOWLEGE

ปากท้อง และการศึกษา เพิ่มช่องว่างระหว่างเด็กและผู้ใหญ่

โครงการวิจัย รูปแบบการอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุขของเยาชนและผู้สูงอายุบ้านเมืองแก อำเภอท่าตูม จังหวัดสุรินทร์  ที่มี ป.เช่ สุรศักดิ์ สิงหาร ปลัดเทศบาลตำบลเมืองแกเป็นหัวหน้าโครงการวิจัยรวมกับทีมวิจัยบ้านเมืองแก ได้ทำการศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของชุมชนเพื่อหาแนวทาง และรูปแบบการอยู่ร่วมกันของเยาวชนและผู้สูงอายุในหมู่บ้าน  เนื่องจากบ้านเมืองแก ประสบปัญหาความเข้าใจกันระหว่างเยาวชนและผู้สูงอายุ เป็นเหตุทำให้เด็กวัยรุ่นออกไปก่อความเดือดร้อนรำคาญ ขณะที่ผู้สูงอายุ ก็ไม่สนใจเข้ามามีส่วนร่วมในกิจกรรมทางสังคม ทำให้ชุมชนขาดประสิทธิภาพในการพัฒนาในหลาย ๆด้าน

Read More
การจัดการน้ำ

“สืบชะตาแม่น้ำมางน้ำว้า” กุศโลบายในการดูแลแหล่งน้ำ

ความเชื่อของพี่น้องอำเภอบ่อเกลือ ในเรื่องการต่อชะตามีหลายอย่าง และนิยมทำในหลายกรณี ชาวบ้านบางกลุ่มที่มีวิถีชีวิตผูกพันกับแม่น้ำชาวบ้านก็นิยมจัดพิธีสืบชะตาให้กับแม่น้ำเพื่อต่ออายุ และความเป็นสิริมงคลจะได้เกิดขึ้นกับแม่น้ำรวมทั้งผู้คนในชุมชนไปด้วยการสืบชะตาให้กับแม่น้ำจึงเป็นการแสดงความศรัทธา ความเคารพ และเหนือสิ่งอื่นใดคือการร่วมกันแสดงออกถึงความห่วงใยต่อแม่น้ำ โดยพิธีสืบชะตาแม่น้ำนี้ จัดขึ้นเพื่อเป็นการต่อชีวิตให้กับแม่น้ำ และเป็นการขอขมาต่อแม่น้ำ สายน้ำที่มีความสำคัญต่อสรรพสิ่งทั้งมวลรวมถึงผู้คนทั้งสองฝั่งแม่น้ำและเป็นการกระตุ้นเตือนให้คนที่อาศัยอยู่บริเวณแม่น้ำมีจิตสำนึกช่วยกันรักษาสายน้ำแห่งนี้ให้ยืนยาวอย่างยั่งยืน เพราะลำน้ำว้าและลำน้ามาง เปรียบเสมือนแม่คนที่ 2 ของคนบ่อเกลือ

Read More
artical

การจัดการเมล็ดพันธุ์ : ชะตากรรมในมือชาวนา (เกษตรกร)

ภาพวันวานของระบบการผลิตข้าวได้ปรับเปลี่ยนไปพร้อมๆกับการเข้ามาของระบบอุตสาหกรรมที่ข้าวมิได้เป็นแค่อาหารที่ทำการบริโภคเพื่อเลี้ยงชีวิตของเจ้าของผู้เฮ็ดนา แต่ข้าวได้กลายมาเป็นสินค้าที่ก่อให้เกิดรายได้แก่เจ้าของนา ผืนนาก็เป็นสิ่งที่มีมูลค่าเสมือนโรงงานที่ผลิตวัตถุดิบในการดำรงชีพ หล่อเลี้ยงชีวิตผู้เป็นชาวนามาตั้งแต่อดีตด้วยฮีตของภูมิปัญญาที่สั่งสมมาอย่างยาวนาน

Read More
แหล่งเรียนรู้งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น

บ้านผาสุข : แหล่งเรียนรู้ด้านการจัดการน้ำ

ที่บ้านผาสุข ตำบลภูฟ้า อำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน มีลำห้วยน้อยใหญ่รายรอบหมู่บ้าน กว่า 20 ลำห้วย นอกจากนั้นยังมีลำน้ำว้าและลำน้ำมางไหลผ่าน  ทำให้บ้านผาสุข เป็นอีกชุมชนหนึ่งทีมีแหล่งน้ำอุดมสมบูรณ์ มากที่สุดแห่งหนึ่งในตำบลภูฟ้า การมีน้ำท่าบริบูรณ์  เป็นผลสืบเนื่องมาจากชาวบ้านร่วมกันดูแลรักษาป่าไว้เป็นอย่างดี ชาวบ้านจึงมีน้ำสำหรับไว้อุปโภคบริโภค ทั้งการทำเกษตรและดื่มกิน ในแง่ของการจัดการ มีการทำระบบประปาภูเขาเพื่อแจกจ่ายไปจ่ายไปยังบ้านเรือนแต่ละหลังในชุมชน   ปัญหาของบ้านผาสุข ถึงกระนั้นก็ตาม แม้จะมีการดูแลป่า และมีระบบการจัดการที่ดี บ้านผาสุกก็ยังประสบปัญหาเรื่องการใช้น้ำ ทั้งในหน้าแล้งและในหน้าฝน กล่าวคือขาดแคลนและไม่เพียงพอในหน้าแล้ง ส่วนหน้าฝน ชาวบ้านไม่สามารถกักเก็บน้ำไว้ใช้ในยามขาดแคลนได้ เหตุผลเพราะแต่ละครัวเรือน ใช้น้ำไม่เท่ากัน บางครัวเรือนใช้มาก บางครัวเรือนใช้น้อย บางครัวเรือนปล่อยน้ำทิ้งอย่างไร้ค่า จากที่เคยมีใช้อย่างพอเพียง ก็เริ่มไม่เพียงพอ จนกระทั่งนำไปสู่ความขัดแย้งในที่สุด จากปัญหาดังกล่าว

Read More
แหล่งเรียนรู้งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น

“นางเลิ้ง” แหล่งเรียนรู้ด้านการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนในย่านเมืองเก่า

กว่าทศวรรษ ที่ชุมชนนางเลิ้ง ต้องเผชิญหน้ากับความเจริญซึ่งคืบคลานเข้ามาเป็นระรอก เนื่องจากมีแนวคิดจะนำพื้นที่บางส่วนของชุมชนไปพัฒนาเป็นย่านการค้า นั้นหมายความว่า หากโครงการดังกล่าวประสบความสำเร็จ ชุมชนนางเลิ้งก็คงมีสภาพไม่ต่างจากชุมชนป้อมมหากาฬ คือเหลือเพียงชื่อ และความทรงจำ

Read More
การศึกษา

งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นกับ “การปฎิรูปการศึกษา”

งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น ชุดประเด็นการศึกษา ในช่วงระยะเวลาที่ผ่านมาของ สกว.ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น เกิดข้อค้นพบหลายด้าน อาทิ เรื่องพัฒนาการของเด็ก การปรับรูปแบบการเรียนการสอนของครู  หลักสูตรการเรียนการสอน ส่งผลให้เกิดทักษะในด้านการคิดวิเคราะห์ ที่เกิดการเรียนรู้จากการปฏิบัติการจริง ทั้งตัวครูผู้สอนและเด็กผู้เรียนผู้บริหารสถานศึกษา ผู้ปกครอง ผู้นำชุมชน

Read More
artical

กำพวนโมเดล-โมเดลทำดี

“เมื่อก่อนข้อมูลสะเปะสะปะ ไม่เป็นระเบียบอะไรอยู่ตรงไหนไม่รู้ พอเราทำโครงการมีการจัดระบบข้อมูลให้เป็นระเบียบมากขึ้น เรื่องบัญชีการเงิน ข้อมูลเด็ก ข้อมูลการมอบทุนการศึกษามีกี่ประเภท เมื่อก่อนเราไม่เคร่งครัดขนาดไม่มีคนทำได้เงินมาคนมาลงชื่อรับเงินก็เสร็จ รับจ่ายอยู่ที่เดียวกัน ทะเบียนเด็ก อยู่ที่เดียวกันหมด พอเรามีกิจกรรมมันต้องแยกนะ อะไรอยู่ตรงไหน ข้อดีที่เรามีกฎบังคับของโครงการทำให้เรามีตรงนี้ขึ้นมาได้ แล้วพอมีแล้วหลังๆ มันก็เป็นระบบมากขึ้น”

Read More
KNOWLEGE

ชุมชนจัดการตนเอง : ประสบการณ์บ้าน “บ้านบุโบย” จังหวัดสตูล

ชุมชนเล็ก ๆ อย่างบุโบย ตำบลแหลมสน  อำเภอละงู จังหวัดสตูล เป็นชุมชนดำเนินชีวิตอย่างสงบ เงียบ หาปู หาปลา ในท้องทะเลตามกำลังและศักยภาพของแต่ละคนในชุมชน  แต่ก็มีบ้างที่ถูกอวนลาก อวนรุน จากพื้นที่อื่นเข้ามาแย่งชิงทรัพยากรสัตว์น้ำจำพวกกุ้ง หอย ปู ปลา              แต่ภายใต้การนำของ มะอ๊ะ-หารีอ๊ะ ติ่งสง่า แม่ค้าชาวบ้านที่ไม่มีทักษะใด ๆ ติดตัวนอกจาก “ความมุ่งมั่น” และ “ใฝ่รู้” ทำให้ชุมชนทีไม่เคยมีใครกล่าวถึงทั้งในช่วงเวลาก่อน และหลังเกิดสึนามิ ถูกพูดถึงเป็นอันดับต้น ๆ  ของจังหวัดสตูลทั้งในเรื่องของสถานที่เรียนรู้ดูงาน “ชุมชนจัดการตนเอง”  เป็นที่ศึกษาด้านการจัดการทรัพยากรชายฝั่ง และการจัดการด้านการท่องเที่ยวของชุมชน  รวมทั้งเป็นสถานที่จัดประชุมของหลาย

Read More
แหล่งเรียนรู้งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น

ผาชัน : แหล่งเรียนรู้ด้านการจัดการน้ำ

ผาชันเป็นหมู่บ้านริมแม่น้ำโขง ตั้งอยู่ในตำบลสำโรง อำเภอโพธิ์ไทร จังหวัดอุบลราชธานี แม้จะเป็นหมู่บ้านที่อยู่ริมแม่น้ำโขง แต่ด้วยพื้นที่ของหมู่บ้านที่มีลักษณะเป็นภูเขาและหิน ลาดเอียงลงสู่แม่น้ำโขง ทำให้ไม่สามารถดูดซับและกักเก็บน้ำไว้ได้ จึงเกิดปัญหาขาดแคลนน้ำในการอุปโภคและบริโภคทั้งในครัวเรือนและการเกษตรระหว่างเดือนพฤศจิกายนจนถึงเดือนพฤษภาคม ซึ่งปัญหาขาดแคลนน้ำในชุมชนบ้านผาชันนั้นเป็นปัญหาที่รุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ ตามระยะเวลาและปริมาณการเพิ่มขึ้นของประชากร แม้ชาวบ้านจะแก้ปัญหาด้วยการขุดบ่อน้ำตื้นไว้ใช้เอง นำกระสอบทรายกั้นลำห้วยเพื่อกั้นน้ำไว้ใช้ ระดมทุนและแรงงานในการทำฝายกั้นลำห้วย หรือแม้แต่มีหลายหน่วยงานราชการเข้ามาช่วยเหลือ แต่ก็ไม่สามารถแก้ไขปัญหาเรื่องน้ำในระยะยาวได้

Read More
การจัดการน้ำ

4 ประสานจัดการน้ำ : อุบลราชธานี

การมารวมตัวกันของ 4 องค์กรในพื้นที่ เกิดจากการทำงานอย่างเข็มข้นของศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจังหวัดอุบลราชธานี ซึ่งเริ่มต้นตั้งแต่การวิเคราะห์บทบาทของส่วนงานที่เกี่ยวข้องด้านการจัดน้ำของจังหวัด ซึ่งก็พบว่า อบจ.มีงบประมาณ และมีนโยบายในเรื่องนี้ ขณะที่ทางศูนย์ประสานงานซึ่งทำหน้าที่ในนามของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ก็มีองค์ความรู้ และประสบการณ์ในด้านการทำงานชุมชน 

Read More
การจัดการน้ำ

บริหารจัดการน้ำคลองหลา เพื่อแก้ไขน้ำแล้ง

พื้นที่ตำบลคลองหลามีปัญหาที่สั่งสมมายาวนานคือปัญหาน้ำแล้ง โดยเฉพาะช่วงหน้าแล้ง จะเกิดปัญหาน้ำไม่เพียงพอสำหรับคนในพื้นที่ ซึ่งครอบคลุมทั้ง 7 หมู่บ้าน  1,943 ครัวเรือน จำนวน 5,127 คน พื้นที่ที่ส่งผลกระทบมากที่สุดคือ พื้นที่หมู่ 5 ต้นน้ำอยู่เหนืออ่างเก็บน้ำคลองหลา  ซึ่งแต่เดิมเด็ก ๆ จะสามารถลงไปอาบน้ำในอ่างเก็บน้ำก่อนไปโรงเรียน แต่ช่วงหลัง น้ำในอ่างลดลงมากจนไม่สามารถอาบได้ ชาวบ้านต้องขอน้ำใช้จากอบต.คลองหลาทุกปี  นอกจากนั้นยังมีพื้นที่หมู่ที่ 3 ที่ไม่มีอ่างเก็บน้ำ ต้องใช้น้ำบ่อในการอุปโภคบริโภคมาตลอดเกิดความแห้งแล้งด้วย  และพื้นที่หมู่ที่ 7 หมู่ 6  เป็นพื้นที่ทำสวนผสมผสาน ก็ขาดแคลนน้ำในช่วงหน้าแล้ง และพื้นที่หมู่ที่ 5 บางส่วน หมู่4 หมู่ 3 – 2  และ หมู่ 1 ซึ่งเป็นพื้นที่ในการทำนาก็ไม่มีน้ำเพียงพอสำหรับการทำนาจนเกิดเห็นนาร้าง

Read More
การจัดการน้ำ

น้ำห้วยสงสัย ชุมชนต้นแบบการจัดการน้ำตามศาสตร์พระราชา

อ่างเก็บน้ำห้วยสงสัย ต.เขากระปุก อ.ท่ายาง จ.เพชรบุรี เป็นอ่างเก็บน้ำ 1 ใน 84 พื้นที่โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริของ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ซึ่งก่อนหน้านั้นในช่วงฤดูแล้งชาวบ้านเดือนร้อนมากเพราะไม่มีน้ำใช้ และทำการเกษตร เนื่องจากสภาพพื้นที่ในตำบลเขากระปุก เป็นพื้นที่เนินและมีสภาพดินเป็นดินเหนียวปนทราย พื้นที่แห้งแล้งมากพอหน้าฝนน้ำก็ไหลลงสู่ทะเลหมดเพราะไม่มีแหล่งน้ำเก็บกัก ในหลวง ร.๙ จึงทรงมีพระราชดำริให้กรมชลประทานพิจารณาวางโครงการ และก่อสร้างอ่างเก็บน้ำห้วยสงสัยขึ้น ก่อสร้างแล้วเสร็จเมื่อปี 2536 เป็นอ่างเก็บน้ำขนาดกลางครอบคลุมพื้นที่เพาะปลูกจำนวน 4,050 ไร่ มีผู้ใช้น้ำร่วมกัน 5 หมู่บ้าน 782 ครัวเรือน 2,413 คน ทว่าหลังจากมี “น้ำ” แทนที่ชุมชนจะมีความสุขกลับเป็นทุกข์ มีปัญหาขัดแย้งกันเกิดการแย่งชิงน้ำใช้ในพื้นที่

Read More
การจัดการน้ำ

สถานการณ์น้ำของไทยมีแนวโน้มเสี่ยงต่อการขาดแคลนน้ำ

ผลการศึกษาวิจัยสถานการณ์น้ำ พบว่า  ไทยมีแนวโน้มผันผวนสูง และเสี่ยงต่อการขาดแคลนน้ำในหลายพื้นที่  สาเหตุจากความต้องการน้ำที่เพิ่มมากขึ้น  และความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศ  และยังพบว่าคุณภาพน้ำมีแนวโน้มเสื่อมโทรมลง จากการระบายน้ำเสียจากชุมชน  โดยเฉพาะกรุงเทพฯ มีน้ำเสียมากที่สุด

Read More
KNOWLEGE

แนวทางลดปัญหาเด็กเสพยา

อาจารย์ฝ่ายปกครองเผย เด็กติดยา ไม่ได้มีสาเหตุมาจากครอบครัวขาดความอบอุ่น  ชี้เด็กส่วนใหญ่  พ่อแม่เลี้ยงดูดีเกินไป  อีกทั้งยังซื้อง่ายขายคล่อง บางรายซื้อขายกันข้างรั้วโรงเรียน   ด้านผู้ใหญ่บ้านออกกฏเหล็ก หากพบใครเสพ อาจถูกโดดเดียว  บางรายไม่เชื่อฟังอาจถึงขั้นขับออกนอกหมู่บ้าน    นายนพรัตน์  อ่อนคำ อาจารย์ 2 ระดับ 7 หัวหน้าฝ่ายปกครองในโรงเรียนแห่งหนึ่งในจังหวัดชียงใหม่ กล่าวในเวทีสัมมนา “การจัดการเรียนการสอนหลักสูตรท้องถิ่นด้านสิ่งแวดล้อมและวัฒนธรรมโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน”  เกี่ยวกับผลดำเนินการวิจัยโครงการ แนวทางการป้องกันและแก้ปัญหายาเสพติดของนักเรียน โดยการมีส่วนร่วมของผู้ปกครองและ ชุมชน ว่า  จากการเก็บข้อมูลเบื้องต้นในการดำเนินการวิจัยพบว่า สาเหตุหลักที่ชักนำให้เด็กหันไปเสพยานั้นเนื่องจาก เด็กมีความอยากรู้ อยากลอง ประกอบกับถูกเพื่อนชักชวน  และเด็กส่วนใหญ่ที่เป็นเด็กกลุ่มเสี่ยง จะถูกพ่อแม่เลี้ยงดูเป็นอย่างดี                   “เด็กกลุ่มเสี่ยงเหล่านี้ส่วนใหญ่ไม่ได้ยากจนแร้นแค้น  บางรายพ่อแม่เลี้ยงดูอย่างดี

Read More
CBT.- การท่องเที่ยวโดยชุมชน

จาก “ความรู้” สู่หมู่บ้านท่องเที่ยว

ชาวบ้านแม่กำปองมีความตั้งใจที่จะใช้กระบวนการท่องเที่ยวเชิงนิเวศเป็นเครื่องมือในการสร้างความเข้มแข็งให้แก่ชุมชน  และกระตุ้นให้เกิดการอนุรักษ์ธรรมชาติสิ่งแวดล้อม  ด้วยการออกกฎระเบียบและแนวทางการใช้ประโยชน์จากฐานทรัพยากรที่ชุมชนมีอยู่   เอื้อต่อการเสริมสร้างความเข้าใจ  และร่วมมือกันของคนในชุมชนในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ   และรักษาดุลยภาพของระบบนิเวศ  อันเป็นต้นทุนที่ชุมชนมีอยู่เดิมให้มีความมั่นคง  และพัฒนาไปสู่ความยั่งยืนต่อไป

Read More
KNOWLEGE

ความมั่นคงด้านอาหาร…เริ่มต้นที่ … ?

ทุกวันนี้…การที่เรายังมีอาหารกินครบทุกมื้อไม่ได้หมายความว่า “แหล่งผลิตอาหาร” ของประเทศกำลังรอดพ้นจากภัยคุกคาม เพราะสิ่งบ่งชี้หลาย ๆ ด้านได้ระบุชัดแล้วว่า “แหล่งผลิตอาหาร”  ของไทย และของโลกกำลังถูกคุกคาม อาทิภาวะโลกร้อน , ผลกระทบทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง ระบบการเกษตรที่ถูกปรับเปลี่ยนให้เป็นไปตามกลไกการตลาดของโลก  การถูกกำหนดราคาของพืชผลการเกษตรจากกลุ่มพ่อค้า  และยังมิพักต้องเอ่ยถึง “การกิน” ซึ่งก็มีส่วนสำคัญในการสร้างผลกระทบต่อความมั่นคงทางอาหารของคนเราเช่นเดียวกัน และแม้จะมีการออกมาพูดเรื่อง “ความมั่นคงด้านอาหาร”  ด้วยการสร้างกระแส  “เกษตรอินทรีย์”  หรือ กระแส “เกษตรปลอดภัย” มาเป็นระยะเวลาที่ยาวนานก็ตาม  แต่ก็ยังไม่สามารถต้านทาน “เกษตรกระแสหลัก” ที่มุ่งมั่นส่งเสริม และเชิญชวน ผสมกับจูงใจให้กลุ่มเกษตรกรหันไปปลูกพืชเชิงเดี่ยวที่เน้นปริมาณมากว่าคุณภาพ โดยลืมไปว่า  “ความมั่นคงด้านอาหาร”  จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อเรามีปัจจัยการผลิต ซึ่งก็คือฐานทรัพยากร

Read More
artical CBT.- การท่องเที่ยวโดยชุมชน

การตลาด CBT บ้านผาหมอน

บ้านผาหมอนได้ผ่านกระบวนการทางด้านการตลาดที่มีกรอบจากงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นโดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนงานวิจัย.สกว.เมื่อปี พ.ศ.2547 จากกรอบงานวิจัยวันนั้นชุมชนสามารถกำหนดทิศทางในการคัดกรองแสวงหาพันธมิตรทางการตลาดการท่องเที่ยวโดยชุมชนให้มีความเหมาะสมต่อการดำเนินกิจกรรมการท่องเที่ยวโดยชุมชนของตนเอง

Read More
CBT.- การท่องเที่ยวโดยชุมชน

การท่องเที่ยวชุมชนบนฐานการวิจัยเพื่อท้องถิ่น

การวิจัยการท่องเที่ยวชุมชนบนฐานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจึงมิใช่เพียงความรู้ที่ว่าด้วยการจัดการท่องเที่ยวเพื่อเสริมสร้างเศรษฐกิจและรายได้ให้กับชุมชนท้องถิ่นเท่านั้น  แต่เป็นการจัดการท่องเที่ยวเพื่อฟื้นชีวิตชุมชนท้องถิ่นในทุกด้าน ซึ่งอาจจะเป็นการฟื้นนิเวศชุมชนทั้งดิน น้ำ ป่า  การฟื้นวัฒนธรรมชุมชนทั้งวัฒนธรรมประเพณี ภูมิปัญญา  การเกื้อกูลแบ่งปัน ให้เกิดขึ้นในชุมชน  พร้อมกับการฟื้นปัญญาให้เห็นหนทางการค้นหา การพัฒนา และการประยุกต์ใช้ความรู้ต่าง ๆ ให้สอดคล้องกับบริบทของชุมชนท้องถิ่นและสอดคล้องกับสถานการณ์ทางเศรษฐกิจและสังคมที่เปลี่ยนแปลงไปด้วย

Read More
KNOWLEGE

สงบศึกแย่งน้ำด้วยงานวิจัย

บ้านผาสุข ตำบลภูฟ้า อำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน ชาวบ้านส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทางการเกษตร คือ ทำนา  ปลูกข้าวโพด รองลงมาประกอบอาชีพ รับจ้างทั่วไปและหาของป่า มีลำห้วยน้อยใหญ่ประมาณ 20 ลำห้วยที่อยู่ในพื้นที่ของหมู่บ้าน รวมถึงมีลำน้ำว้าและลำน้ำมางไหลผ่านหมู่บ้าน ซึ่งชุมชนถือว่ามีความสำคัญต่อการดำรงชีวิตและ แหล่งอาหารมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน  โดยเฉพาะการใช้น้ำจากแหล่งน้ำในผืนป่าธรรมชาติ  ที่ยังคงอุดมสมบูรณ์และเป็นป่าต้นน้ำที่สำคัญ ซึ่งชาวบ้านได้ร่วมกันอนุรักษ์และรักษาไว้ประมาณ 2,500 ไร่ สำหรับใช้ประโยชน์ในหลายๆ ด้าน แต่ในปี พ.ศ. 2545 เป็นต้นมา สถานการณ์น้ำของชุมชนเริ่มประสบกับปัญหาการจัดการน้ำด้วยระบบประปาภูเขาที่เริ่มไม่เพียงพอต่อความต้องการของชาวบ้าน ด้วยสาเหตุสำคัญมาจาก  1) การลดลงของทรัพยากรป่าไม้ และ 2) การจัดการน้ำที่ยังไม่เป็นระบบและยังไม่มีประสิทธิภาพที่ดีพอ จากสถานการณ์ปัญหาดังกล่าวทางผู้นำชุมชน คณะกรรมการหมู่บ้านและ

Read More
artical

การวิจัยเพื่อท้องถิ่น ที่สอดอยู่ในการสร้างความเข้มแข็งของเศรษฐกิจฐานราก และการพัฒนาอย่างบูรณาการ ของ๘๐,๐๐๐ หมู่บ้าน๘,๐๐๐ ตำบล ๗๖ จังหวัด สู่ความมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน ของประเทศไทย

การที่ สกว. ได้ดำเนินโครงการวิจัยเพื่อท้องถิ่นมา ๒๐ ปี ได้สร้างทุนทางความคิด ความรู้ คนที่มีความสามารถในการวิจัย และการจัดการไว้มากพอสมควร เป็นฐานที่จะทาให้คิดและดำเนินการเรื่องการวิจัยเพื่อท้องถิ่นเป็นเรื่องใหญ่ต่อไปในเฟสที่ ๒ หรือ ๒๐ ปีข้างหน้า การที่จะทาให้การวิจัยท้องถิ่นเป็นเรื่องใหญ่ในเฟส ๒ ต้องการจินตนาการใหญ่ การปรับแนวคิด แนวทาง และการจัดการ

Read More
people

สุปอย บรรพตวนา : งานวิจัยทำให้เราไม่เกิดข้อผิดพลาด 

บ้านผาหมอน เป็นหมู่บ้านเล็ก ๆ ตั้งอยู่ในพื้นที่อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ เหตุผลที่เรียกผาหมอนก็เพราะ ใกล้ ๆ ชุมชนมีภูเขาลูกย่อมๆ ลักษณะคล้ายหมอน ชาวบ้านจึงเรียกว่า “บ้านผาหมอน”  และด้วยความพิเศษของพื้นที่ที่อยู่บนต้นน้ำ ทำให้หมู่บ้านแห่งนี้อุดมสมบูรณ์ไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติ มีต้นไม้น้อยใหญ่หลายขนาดที่สมบูรณ์  และก่อนที่จะประกาศเป็นเขตอุทยานแห่งชาติในปัจจุบัน ชาวบ้านที่นี่ทำอาชีพเกษตรเป็นอาชีพหลัก ด้วยพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9  ทำให้เกิดการส่งเสริมอาชีพเกษตรให้กับชาวบ้านผ่านการทำงานของมูลนิธิโครงการหลวง จึงทำให้ ชาวบ้านมีอาชีพ มีงาน และมีรายได้หลักจากอาชีพเกษตร ซึ่งมีทั้งพืชผลเมืองหนาว ไม้ดอก ไม้ประดับ ผัก ผลไม้ ที่มีการส่งเสริมทั้งด้านความรู้ วัสดุ อุปกรณ์และอื่นๆ อีกมากมายจากโครงการหลวง

Read More
people

บิน คงทน : “ผมได้เป็นกำนัน เพราะงานวิจัย”

จากเกษตรกรธรรมดา ๆ และขยับขึ้นมาเป็นผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านที่บ้านนาห้าง ตำบลสำโรง อำเภอโพธิ์ไทร จังหวัดอุบลราชธานี  การทำงานรับใช้ชาวบ้านเป็นที่เข้าตา และได้รับการคัดเลือกให้เป็น ผู้ใหญ่บ้าน ในที่สุด

“ผมทำงานจริงจัง ทำเพื่อชาวบ้าน เขาก็ให้ความสำคัญ เลยเลือกให้ผมเป็นผู้ใหญ่บ้าน ก็เป็นอยู่ 11 วัน เมื่อกำนันคนเก่าเกษียณอายุ ชาวบ้านก็เลือกผมเป็นกำนัน เพราะผลงานเข้าตา”

Read More
CBT.- การท่องเที่ยวโดยชุมชน people

ธีรเมศร์ ขจรพัฒนภิรมย์ : ผู้นำไม่ต้องเก่ง แต่ต้องเข้าใจ

“ถ้ามองถึงความยั่งยืนหลายคนมองไปที่การท่องเที่ยวอย่างเดียว แต่ผมว่าท่องเที่ยวมันจะยิ่งยืนได้มันต้อง ทำให้สิ่งที่เป็นปัจจัยนั้นอยู่ได้ก่อน เช่นป่าไม่เหลือจะยั่งยืนได้อย่างไร และใครล่ะจะทำให้ป่าไม่เหลือก็คือคนนั่นเอง เพราะฉะนั้นเราก็ต้องไปทำความเข้าใจกับคนก่อน พอเข้าใจก็ต้องสร้างกติกาออกมาร่วมกัน และปฏิบัติร่วมกัน”

Read More
people

“สุรศักดิ์ สิงหาร” : “งานวิจัยคือเครื่องมือที่คนทำงานพัฒนาต้องมี”

 การเป็นนักวิจัยเราต้องลงไปทำงานกับทีมกับชาวบ้าน  ไปสัมผัสกับงานกับชาวบ้านใหม่ มันเหมือนการฝึกตัวเอง ซึ่งในการทำงานพัฒนา กระบวนการหาข้อมูล กระบวนการหาคำตอบในเรื่องนี้มันยังไม่ค่อยชัด ที่ผ่านมามีเพียงกรอบการทำงานที่มาจากข้างบน  แล้วเวลาเราออกแบบมันเหมือนไกด์ไลน์ว่าต้องออกแบบเป็นให้ตรงกับกรอบที่ได้มา แต่สำหรับงานวิจัยมันไม่มีกรอบอะไรแบบนั้น สำหรับผม กรอบจากส่วนกลางคือกำแพงที่กันไม่ให้เราคิดนอกกรอบ  สำหรับงานวิจัย มันต้องเริ่มจากโจทย์ จากคำถาม  ตัวอย่างเช่นเรามีโจทย์หลัก ๆ ว่าเราทำยังไงให้ผู้สูงอายุ และเด็กมีความสัมพันธ์กันดีขึ้น แล้วจะหาวิธียังไง ผมว่าเป็นเรื่องท้าทายกับตัวเอง ซึ่งพอเราได้โจทย์ โจทย์ก็จะพาเราไปหาข้อมูล ความรู้ เพื่อนำมาในการสร้างความสัมพันธุ์ของผู้สูงอายุและเด็ก

Read More
people

สุวิชาน พัฒนาไพรวัลย์ : ผมโตมากับงานวิจัย

จากเด็กชายที่มีความฝันในอยากเป็นรั้วของชาติ เพื่อมาทดแทนอารมณ์ความรู้สึกในวัยเด็กที่อยากแสดงออกถึงความรักแผ่นดินบ้านเกิด รักแผ่นดินไทย รักประเทศไทย มิใช่เป็นเพียงส่วนเกิน ตัวถ่วง ตัวปัญหา ที่สร้างภัยต่อชาติแต่อย่างใด ในทางตรงกันข้าม มีความยีนดีและพร้อมที่จะตอบแทนคุณแผ่นดินทุกยามเมื่อมีโอกาส การรับใช้ชาติโดยการเป็นทหารเป็นสิ่งที่จับต้องและมองเห็นได้เป็นรูปธรรมมากที่สุดที่จะแสดงออกมา ตามความคิดในวัยมัธยม มิได้เพียงแค่คิดแต่มุ่งหาทางเพื่อไปสู่เป้าหมายให้ได้

Read More
people

เมื่อ “ต อ ง เ ห ลื อ ง ” ทำวิจัย

ชาวมลาบรี (ตองเหลือง) ที่หมู่บ้านห้วยฮ่อมพัฒนา เทศบาล ต.บ้านเวียง อ.ร้องกวาง จ.แพร่ได้ทำโครงการวิจัยเพื่อท้องถิ่น เรื่อง “สร้างระบบตัวเขียนภาษามลาบรีเพื่อบันทึกความทรงจำทั้งชีวิตของชาวมลาบรี” โดยได้มีการพัฒนาระบบตัวเขียน จัดเก็บเรื่องราวต่างๆ ของชาวมลาบรีเพื่อเป็นการฟื้นฟูภาษาและวัฒนธรรมของตน โดยมีนายวีระ ศรีชาวป่า เป็นหัวหน้าโครงการ และมีคณะทำงานซึ่งเป็นเยาวชนและชาวมลาบรีอื่นๆ ในชุมชนบ้านห้วยฮ่อมเป็นทีมวิจัย

Read More
artical

เศรษฐกิจพิเศษ…ในพื้นที่พิเศษ

เศรษฐกิจพิเศษ…ในพื้นที่พิเศษ “แม่สอดเป็นเมืองพหุวัฒนธรรม แต่ถ้าพูดถึง 5 อำเภอชายแดน ประชากรหลัก และวัฒนธรรมหลักของคนที่นี่คือปกาเกอะญอ หรือ กะเหรี่ยง เพราะฉะนั้นพอเขตเศรษฐกิจพิเศษเข้ามา พี่น้องทีนี่เขาก็ไม่ได้ปฏิเสธเรื่องของเศรษฐกิจพิเศษ เพราะว่าก่อนหน้าที่เรื่องของเศรษฐกิจพิเศษเข้ามา พื้นที่ตรงนี้มันมีความพิเศษทางเศรษฐกิจอยู่แล้ว ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการค้า การขาย ฝั่งนี้เอาของไปขายฝั่งพม่า มีแรงงานจากที่นู่นมาเกิดที่นี่ มันมีการแลกเปลี่ยน สินค้า แรงงาน กันมาตั้งแต่อดีต ที่นี่เป็นทางผ่านอยู่แล้ว แต่พอมี เศรษฐกิจพิเศษที่ไม่ใช่เศรษฐกิจพิเศษที่มันเกิดจากธรรมชาติของพื้นที่ หรือ นิเวศน์วัฒนธรรมของพื้นที่ แต่เป็นพื้นที่พิเศษที่เกิดจากความคิดแผนนโยบายจากส่วนกลางเข้ามา คนในพื้นที่ก็เลยมีความเป็นห่วงเป็นใยว่า ถ้าเกิดนโยบายการพัฒนาที่มองไม่เห็นพื้นที่ มองไม่เห็นคน มองไม่เห็นวัฒนธรรม  พูดง่าย ๆ คือมองไม่เห็นนิเวศน์วัฒนธรรมมันก็จะกลายเป็นการทำลายอัตตลักษณ์ของท้องถิ่น และทำลายนิเวศน์ท่องถิ่นไป แต่..ถ้าเกิดการพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษ

Read More
artical

งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น…เครื่องมือสู่การตัดสินใจ

การตัดสินใจของคนในชุมชนท้องถิ่นหลายเรื่องมักจะวางบนฐานความเคยชินหรือความรู้เบื้องต้นที่เคยรับรู้มา  และในหลายครั้งวางบนฐานเฉพาะหน้าของการชี้นำจากผู้มีอำนาจ  ทั้งผู้มีอำนาจทางวิชาการ  ผู้มีอำนาจทางการเมืองการปกครอง   ผู้มีอำนาจทางเศรษฐกิจ  หรือผู้มีอำนาจทางสังคม 

Read More
KNOWLEGE

“ชุมชนต้องร่วมกันเป็นเครือข่ายทางปัญญา

ดร.สมคิด แก้วทิพย์ ++++ ในฐานะที่เป็น 1 ในผู้บุกเบิกงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นเมื่อ 10 กว่าปีที่ผ่านมา  อาจารย์ดร.สมคิด แก้วทิพย์ ก็ยังคงเฝ้าติดตาม ถามไถ่ รวมทั้งสนับสนุน “ไอเดีย” ในบางโอกาส เพื่อให้ “งานวิจัยเพื่อท้องถิ่น” ก้าวเดินไปข้างหน้าตาม เจตนารมณ์เริ่มต้น “ซึ่งการเกิดขึ้นของงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นในขณะนั้น เกิดขึ้นด้วยเจตจำนงที่ต้องการให้ “งานวิจัย”  เป็นงาน “สร้างสรรค์ปัญญา”  เป็นประโยชน์ต่อชาวบ้าน และเป็นประโยชน์ต่อสังคมไทย เป็นการลองทำโดยที่ให้ชาวบ้านเป็นคนตั้งปัญหา เป็นนักวิจัย และใช้การวิจัยแบบมีส่วนร่วม ซึ่งงานนี้ต้องอาศัยปัญญาชนเป็นเพื่อนคู่คิด ร่วมกับชาวบ้าน โดยที่การตั้งโจทย์ก็จะขึ้นอยู่กับว่า ชาวบ้านเผชิญอยู่กับปัญหาอะไร กระบวนการที่เน้นอย่างยิ่งคือ ชาวบ้านต้องหาข้อมูล สืบค้นเอาองค์ความรู้เดิม บวกกับความรู้ใหม่ ใช้ข้อมูลเพื่อการตัดสินใจร่วมกัน

Read More
artical

การเตรียมคนฐานรากเพื่อเข้าสู่เมืองไทย 4.0

การสร้างคนในมุมมองการวิจัยเพื่อท้องถิ่นคือการสร้างนักวิจัยที่เป็นพุทธะ เป็นผู้ตื่น เป็นผู้รู้ เป็นผู้เบิกบาน นั่นคือนักวิจัยที่มีประมาณ 20-30 คน ต่อประเด็นนั้น ต้องลงมือทำความเข้าใจกับสถานการณ์ปัญหาของชุมชนเอง ทำความเข้าใจในเหตุแห่งปัญหานั้น ๆ และลงมือปฏิบัติการร่วมกันเพื่อนำไปสู่การแก้ปัญหาที่ต้องการ ดังนั้นนักวิจัยจึงเป็นผู้มีสติ ตื่น รู้ ในเรื่องราวที่ตนเองวิจัย และเนื่องจากงานวิจัยชาวบ้านเป็นการค้นหาแนวทางการแก้ปัญหาของชาวบ้านเอง เมื่อเกิดการแก้ปัญหาได้ ก็จะเกิดการเบิกบานโดยทั่วหน้ากัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อมีผู้ได้รับผลจากการวิจัยในวงกว้าง

Read More
KNOWLEGE

8 วิธีออกจากความเหลื่อมล้ำ

“ความเหลื่อมล้ำ” ที่ถ่างกว้างขึ้นส่งผลกระทบต่อการพัฒนาสังคม โดยเฉพาะกับกลุ่มคนระดับล่างอย่างมากมากมหาศาล นีคือ 8 วิธีการทีจะพาสังคมไทยหลุดพ้นออกจากความเหลื่อมล้ำ

Read More
artical

ลดความยากจนและความเหลื่อมล้ำ ด้วย “อาชีพ” ที่ใช้ “ชุมชนเป็นฐาน”

การเข้าไม่ถึงปัจจัยต่าง ๆ เราเรียกมันว่า “ความเหลื่อมล้ำ” และความเหลื่อมล้ำที่ว่านี้ก็นำไปสู่การละเมิดสิทธิ์ การแย่งชิงฐานทรัพยากร ฯลฯ ซึ่งผลของความเหลื่อมล้ำที่ปรากฏชัดเจนที่สุดคือ “ความยากจน” และความยากจน ย่อมส่งผลกระทบเชิงลบในทุก ๆ มิติ โดยเฉพาะการศึกษา ปัจจุบันเรามีเด็กมากกว่า 8 ล้านคนที่ไม่ได้เรียนหนังสือด้วยเหตุผลมาจากความยากจนของพ่อแม่ และ ครอบครัว

Read More